فوق العاده مبادى فرهنگى و فكرى و عقلى خراسانى را در ثقافت عرب جاى دادند . و ازين روست : چون در دورهء عباسيان ، فرهنگ عربى به خراسان آمد ، همان رنگ خالص دورهء اموى را نداشت ، و فرهنگى بود مركب و مشترك كه بسا از مبادى عجمى در ان دخيل گرديده بود . مسلمانان دورهء خلفاء راشدين ، هنگاميكه بخراسان وارد شدند ، چون ايشان دين جديد اسلام را با خود آورده و براى آن جهاد و تلقين ميكردند ، بنابر ان مصلحت چنين بود ، كه در تلقين و تقويهء مبادى توحيد و اخلاق اسلامى شدت كنند ، و به امحاى تمام آثاريكه منافى آن باشد بكوشند . در افغانستان پيش از اسلام ، دوره‌هاى مجلل و باشكوه كيش بودايى و زردشتى و احيانا بت‌پرستى شاهى گذشته بود ، و بتان قندهار - چنانچه گفتيم - در فرهنگ هندى و خراسانى شهرت و محبوبيت تامى داشتند ، و صنعت هيكل‌تراشى نيز اوج و عروجى گرفته بود ، چون دين اسلام وحدانيت را تلقين ميكرد ، و احترام يا پرستش بت منافى اين مبدأ محكم اسلامى بود بنابرين مسلمانان نخستين در امحاى بت و بت‌پرستى و هدم و تخريب پرستشگا - ههاى بت و آتش و غيره كوشيدند ، و هنگاميكه در سنه ( 30 و 31 ه 650 م ) عبد الرحمن بن سمره يكى از اصحاب حضرت پيامبر ( صلعم ) بر رخج و بلاد داور كنار هلمند چيره آمد ، وى معبد زون را كه در زمينداور بود برانداخت ، و بت زون يا زور را كه از طلاى ناب بود و چشمان ياقوتى داشت بشكست و به مرزبان آن بلاد گفت : ديدى كه با اين بت سود و زيانى وابسته نيست . « 1 » و همچنين بقول بلاذرى بعد از سنه 40 ه 660 م قيس بن هيثم سلمى فاتح عربى بار اول معبد معروف نوبهار بلخ را كه درين وقت پرستشگاه بودايى بود تخريب كرد . « 2 » اين منطق و عمل يكنفر صحابى عصر خلفاء راشدين بود ، كه در آغاز دورهء اسلام

--> ( 1 ) - فتوح البلدان 486 ( 2 ) - فتوح 506